Η κεφαλαλγία είναι η συνηθέστερη αιτία προσέλευσης ασθενών στα νευρολογικά ιατρεία και το συχνότερο σύνδρομο πόνου παγκοσμίως στο γενικό πληθυσμό. Υπολογίζεται ότι 1 στα 3 άτομα  αντιμετωπίζει ένα επεισόδιο έντονης κεφαλαλγίας μια φορά στη ζωή του. Οι περισσότεροι άνθρωποι με ηπίους επαναλαμβανόμενους ή μεμονωμένους πονοκεφάλους δεν συμβουλεύονται κάποιον ειδικό και γι’αυτό η πραγματική επίπτωση παραμένει ακαθόριστη.   Παρά τα προαναφερθέντα δεδομένα, η κεφαλαλγία δεν θεωρείται από την κοινή γνώμη σαν ένα σημαντικό πρόβλημα της δημόσιας υγείας.
Συχνά υποδιαγιγνώσκεται και υποθεραπεύεται.  Είναι αδιαμφισβήτητο ότι πολλοί ασθενείς θα μπορούσαν να ωφεληθούν από τη σωστή διάγνωση και τον ορθό θεραπευτικό χειρισμό (ειδικά αυτοί που κάνουν κατάχρηση φαρμάκων ή αυτοί που δεν λαμβάνουν εξειδικευμένα φάρμακα όπως οι τριπτάνες στην ημικρανία)
Η διάγνωση και η διαχείριση των κεφαλαλγικών διαταραχών, είτε αυτές είναι οξείες είτε χρόνιες, είτε πρωτοπαθείς είτε δευτεροπαθείς, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της καθ’ημέρας πράξης ενός νευρολόγου.

Αιτιολογία
Η αιτιοπαθογένεια της κεφαλαλγίας παραμένει σχετικά αδιευκρίνιστη. Υποστηρίζεται ότι η κεφαλαλγία προκύπτει από την ενεργοποίηση ενδοκράνιων δομών που είναι ευαίσθητες στον πόνο, όπως οι αρτηρίες του κύκλου του Willis, οι μηνιγγικές αρτηρίες, οι μεγάλες φλέβες και φλεβώδεις κόλποι και εξωκράνιων ανατομικών δομών όπως το τριχωτό της κεφαλής, οι μυς του αυχένα, τα δερματικά νεύρα, τα αυχενικά νεύρα και οι ρίζες τους, οι παραρρίνιοι κόλποι, οι οφθαλμοί και τα δόντια. Συνεπώς τραυματισμοί, φλεγμονές, έλξεις, συμπιέσεις, κακοήθεις διηθήσεις και άλλες διαταραχές που επηρεάζουν τις παραπάνω δομές μπορεί να οδηγήσουν σε πόνο.

Ταξινόμηση
Σύμφωνα με την τελευταία ταξινόμηση (ICHD3Beta) της Διεθνούς εταιρίας Κεφαλαλγίας, οι κεφαλαλγίες ταξινομούνται σε 4 κατηγορίες:

1) Πρωτοπαθείς κεφαλαλγίες ,όπως η κεφαλαλγία τύπου τάσης, η ημικρανία και η αθροιστική κεφαλαλγία
2) Δευτεροπαθείς κεφαλαλγίες, δηλαδή κεφαλαλγίες που αποδίδονται σε άλλες αιτίες όπως τραυματισμοί της κεφαλής ή του αυχένα, σε αγγειακές νόσους, σε διαταραχές της ομοιόστασης, σε χρήση κάποιας ουσίας ή σε απόσυρση από αυτή, σε λοιμώξεις κ.α.
3) Επώδυνες κρανιακές νευροπάθειες, άλλες προσωπαλγίες και άλλες κεφαλαλγίες
4) Παράρτημα

Πιο συχνές κεφαλαλγίες
Οι πρωτοπαθείς κεφαλαλγίες ταξινομούνται ανάμεσα στα πιο σημαντικά προβλήματα υγείας σε παγκόσμια κλίμακα. Ειδικότερα, η επίπτωση για την κεφαλαλγία τύπου τάσης είναι 42% ενώ για την ημικρανία (με ή χωρίς αύρα) είναι 11%. Οι δυο, αυτές, μορφές κεφαλαλγίας κατατάσσονται στη δεύτερη και τρίτη θέση, αντίστοιχα, στη λίστα με την παγκόσμια επίπτωση των 50 πιο συχνών νοσημάτων ή συνεπειών νοσημάτων το 2010, πιο συχνές ακόμα και από το σακχαρώδη διαβήτη.

Κεφαλαλγία Τύπου Τάσης
Είναι επίμονη και συνεχής. Ο ασθενής περιγράφει συνήθως μια αίσθηση πόνου ή πίεσης που μπορεί να είναι γενικευμένη ή να περιορίζεται στην κορυφή της κεφαλής ή να μοιάζει σα να σφίγγει το κεφάλι ένας ιμάντας.
Δεν υπάρχουν σε αυτή προειδοποιητικά συμπτώματα ή σημεία.
Ο πόνος μπορεί να επιτείνεται ή να εμφανίζεται σε περιόδους έντονου άγχους. Συσχετίζεται πολλές φόρες με εκσεσημασμένη διαρκή σύσπαση των μυών του τριχωτού της κεφαλής και του αυχένος.
Διαρκεί από λίγα λεπτά έως ημέρες.
Αντιμετωπίζεται με τη χορήγηση απλών αναλγητικών, μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων,  ηρεμιστικών και αντικαταθλιπτικών  σκευασμάτων

Διαγνωστικά κριτήρια συχνής επεισοδιακής κεφαλαλγίας τύπου τάσεως:

• Τουλάχιστον 10 επεισόδια κεφαλαλγίας, με συχνότητα κατά μέσο όρο 14 ημέρες το μήνα, για τουλάχιστον 3 μήνες (δηλαδή, αθροιστικά, για περισσότερες από 12, αλλά λιγότερες από 180 ημέρες το χρόνο), που πληρούν τα κριτήρια B-Δ.
• Κεφαλαλγία διάρκειας 30 λεπτών μέχρι 7 ημερών.
• Κεφαλαλγία που έχει τουλάχιστον 2 από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά.

1) Αμφοτερόπλευρη εντόπισης.

2) Πιεστικός / συσφιγκτικός (όχι σφύζοντας) χαρακτήρας.

3) Ελαφρά ή μέτρια ένταση.

4) Μη επιδεινούμενη από φυσική δραστηριότητα, όπως η βάδιση ή το ανέβασμα σκάλας.

• Και τα δύο από τα ακόλουθα:

1)  Όχι ναυτία ή έμετος

2) Όχι πάνω από ένα από τα: φωτοφοβία/ηχοφοβία.

• Να μην αντιπροσωπεύεται καλύτερα από άλλη διάγνωση της ICHD3

Ημικρανία

Διαταραχή με οικογενή επιβάρυνση που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια κεφαλαλγίας με ποικίλη ένταση, διάρκεια και συχνότητα.
Συνήθως ο πόνος είναι μονόπλευρος και σχεδόν πάντα υπάρχουν συνοδά συμπτώματα όπως ναυτία, έμετος, φωτοφοβία και ηλιοφοβία.
Μπορεί να προηγούνται προειδοποιητικά σημάδια κυρίως από οπτικά ενοχλήματα (φωτεινά στίγματα, γραμμές ζιγκ-ζαγκ, μαύρες περιοχές στο οπτικό πεδίο) που αποτελούν το φαινόμενο της ”αύρας”.
Αναφέρονται διάφοροι παράγοντες από την καθημερινότητα που μπορούν να πυροδοτήσουν μια κρίση ημικρανίας όπως το άγχος, η έμμηνος ρύση, οι διαταραχές του ύπνου, διάφορες τροφές, καιρικές συνθήκες και άλλα.
Αντιμετωπίζεται δύσκολα και χρησιμοποιούνται φάρμακα κυρίως που περιλαμβάνουν απλά αναλγητικά, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, τριπτάνες, αντιεπιληπτικά, αντικαταθλιπτικά, Β-Blockers, Botox αλλά και συμπληρωματικές θεραπείες με υποστηρικτική ψυχοθεραπεία και ο βελονισμός.

Διαγνωστικά κριτήρια Ημικρανίας Χωρίς αύρα

• Τουλάχιστον 5 επεισόδια, τα οποία πληρούν τα κριτήρια Β-Δ.
• Επεισόδια κεφαλαλγίας διάρκειας 4-72 ωρών (χωρίς θεραπεία ή μετά από αποτυχημένη θεραπεία)
• Η κεφαλαλγία έχει τουλάχιστον 2 από τα παρακάτω 4 χαρακτηριστικά:

1) Ετερόπλευρη εντόπιση

2) Σφύζοντα χαρακτήρα

3) Μέση ή μεγάλη ένταση.

4) Επιβαρύνεται από  την απλή σωματική δραστηριότητα  (π.χ. περπάτημα ή ανέβασμα σκάλας)  ή οδηγεί σε  αποφυγή της

• Κατά τη διάρκεια της κεφαλαλγίας υπάρχει ένα από τα παρακάτω:

1) Ναυτία και / ή έμετος.

2) Φωτοφοβία ή ηχοφοβία

• Δεν αντιπροσωπεύεται καλυτέρα από άλλη διάγνωση της ICHD-3

Διαγνωστικά κριτήρια Ημικρανίας με αύρα

• Τουλάχιστον 2 επεισόδια τα οποία πληρούν το κριτήριο Β και Γ
• Ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα πλήρως αναστρέψιμα συμπτώματα αύρας :

1) Οπτικά

2) Αισθητικά

3) Λόγου και /ή ομιλίας

4) Κινητικά

5) Στελέχους

6) Αμφιβληστροειδούς.

• Τουλάχιστον δυο από τα ακόλουθα τέσσερα χαρακτηριστικά :

1) το λιγότερο ένα σύμπτωμα αύρας να εξαπλώνεται βαθμιαία για πάνω από 25 λεπτά , και /ή  δυο ή περισσότερα συμπτώματα να συμβαίνουν διαδοχικά.

2) κάθε ξεχωριστό σύμπτωμα αύρας να διαρκεί από 5-60 λεπτά

3) τουλάχιστον ένα σύμπτωμα αύρας να είναι ετερόπλευρο

4) η αύρα να συνοδεύεται , η να ακολουθείται εντός 60 λεπτών , από κεφαλαλγία.

• Να μην αντιπροσωπεύεται καλυτέρα από άλλη διάγνωση της ICHD3, και  να έχει αποκλειστεί παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο

Αθροιστική Κεφαλαλγία
Εμφανίζεται κυρίως σε άντρες.
Χαρακτηρίζεται  από επεισόδια με έντονο, διαξιφιστικό πόνο στη μια πλευρά του πρόσωπου κυρίως γύρω από τον οφθαλμό και διαρκεί από λίγα λεπτά έως κάποιες ώρες . Τα επεισόδια μπορεί να είναι πολλαπλά μέσα στην ημέρα και συνήθως διαρκούν για μερικές εβδομάδες.
Συνοδεύονται πάντα με μερικά συμπτώματα στην ίδια περιοχή  όπως η δακρύρροια, η ρινική συμφόρηση, η πτώση και το οίδημα του βλεφάρου, η εφίδρωση του πρόσωπου.
Θεραπευτικά χρησιμοποιούνται τα αναλγητικά, η κορτιζόνη, η εισπνοή οξυγόνου, οι τριπτάνες, τα αντιεπιληπτικά, και οι αναστολείς διαύλων ασβεστίου.

Διαγνωστικά κριτήρια αθροιστικής κεφαλαλγίας:

• Τουλάχιστον 5 κρίσεις που πληρούν τα κριτήρια B-Δ.
• Σοβαρό ή πολύ σοβαρό, ετερόπλευρο, κογχικό, υπερκογχικό και / ή κροταφικό άλγος, διάρκειας 15-180 λεπτών, αν μείνει χωρίς θεραπεία.
• Η κεφαλαλγία συνοδεύεται από ένα ή και τα δυο από τα ακόλουθα:

1) τουλαχιστον ένα από τα ακόλουθα συμπτώματα ή σημεία σύστοιχα με την κεφαλαλγια :

α) ένεση επιπεφυκότα και/ή δακρύρροια.

β) ρινική συμφόρηση και/ή ρινόρροια.

γ) οίδημα βλεφάρου.

δ) εφίδρωση μετώπου και προσώπου.

ε)Αίσθημα πληρότητας του ωτός

στ) και/ή πτώση βλεφάρου.

2) Αίσθημα ανησυχίας ή ευερεθιστότητας.

• Οι κρίσεις έχουν συχνότητα από 1 κάθε δεύτερη ημέρα ως 8 την ημέρα για περισσότερο από το μισό διάστημα, όταν η διαταραχή είναι ενεργή.
• Να μην αντιπροσωπεύεται καλυτέρα από άλλη διάγνωση της ICHD3